Chuyện ai nấy kể

Google “minari” một hồi thì phát hiện “minari” là cần nước, hay mình gọi đơn giản là “rau cần” đó, đâu có gì xa lạ 😀

– Bố ơi, sao gà trống lại bị mang sang bên kia để “xử lý”?
– Vì gà trống thịt không ngon, mà lại không đẻ trứng được.
– … *thằng bé gật gật*
– Vậy nên bố con mình phải cẩn thận thì hơn.

Ngoài đoạn hội thoại mang hơi hướm nữ quyền 2021 hơn là những năm 1980, mình thích nhất ở Minari ở phần kịch bản – vì phim kể câu chuyện đạo diễn muốn kể, chứ không phải câu chuyện người khác (như mình chẳng hạn) muốn/nghĩ nó phải kể.

Trên thế giới có bao nhiêu triệu người không sống trên quê hương của họ. Những nước có nền kinh tế tương đối vững chắc, được xem là “mơ ước” của nhiều người xa xứ lập nghiệp như nhiều nước Âu Mỹ, lại càng đông dân nhập cư. Và đối với hàng triệu người đó, có những điều đa số mọi người nhập cư đều phải trải qua.

Nhưng không vì thế mà câu chuyện của ai cũng giống ai. Không phải mọi người nhập cư đều phải hứng chịu kỳ thị (ít nhất là kỳ thị ra mặt :D), khinh thường từ phía người bản xứ – và dù có, có người bị ít, người nhiều, có những người bị ảnh hưởng nặng nề vì kỳ thị, còn số còn lại chỉ nhún vai cho qua vì nó không ảnh hưởng đến cuộc sống của họ quá nhiều. Không phải gia đình nhập cư nào cũng bất hòa vì kỳ vọng của cha mẹ một đằng mong muốn của các con một nẻo. Không phải ai cũng gặp khó khăn trong việc dạy dỗ con cái vì cách biệt ngôn ngữ (dù ngôn ngữ nhiều khi là rào cản nhưng mình thấy rào cản lớn hơn là cách biệt thế hệ và văn hóa).

Và vì thế, phim có người nhập cư không có nghĩa là phim phải miêu tả tất cả – hay bất cứ – điều nào trong những điểm kể trên. Đó là Minari. Phần lớn kể qua góc nhìn của cậu bé David khoảng 5, 6 tuổi, phim là câu chuyện mà đạo diễn phim Isaac Chung muốn kể, vì dù bao nhiêu phần là thực còn bao nhiêu hư cấu, câu chuyện của gia đình David cũng phần nào dựa vào cuộc đời của anh – sinh ra trong một gia đình Hàn Quốc ở Mỹ, lớn lên ở miền quê Arkansas, nơi chẳng có bao nhiêu người không phải là người Mỹ da trắng sinh sống.

Với một bối cảnh như thế, người xem (hay chỉ có mình nhỉ?) nghĩ (sợ) phim sẽ có nhiều chi tiết dở khóc dở cười thường thấy ở các phim miêu tả người nhập cư – kỳ thị chủng tộc, khác biệt văn hóa và ngôn ngữ, v.v. và v.v. Nhưng không. Minari không có kỳ thị chủng tộc văn hóa nào hết, người Mỹ bản xứ đều đối xử rất tử tế với gia đình David, và ngay cả khi những đứa trẻ da trắng khác nhận ra sự khác biệt giữa chúng và hai chị em David – Anne, những thắc mắc ngô nghê của chúng, “Sao mặt mày lại bẹt bẹt vậy?” (ý nói người châu Á không có mũi cao mắt sâu :))) là thắc mắc vì không biết, chứ không phải vì kỳ thị. Và sau khi nhận ra những khác biệt đó, cậu bé hỏi câu hỏi trên vui vẻ mời David đến nhà ăn tối, ngủ lại qua đêm, rồi hai đứa trẻ trở thành bạn như bao đứa trẻ khác. Tương tự, những người lớn bản xứ trong vùng khá hiếu kỳ khi gia đình David xuất hiện lần đầu ở nhà thờ, nhưng là hiếu kỳ rất tự nhiên như khi người Việt thấy người da đen hay da trắng khác lần đầu tiên trong đời, chứ không phải phân biệt ác ý.

Thế nên, mình nghĩ Minari là câu chuyện của một gia đình là người nhập cư, nhưng nó hoàn toàn không phải là câu chuyện về người nhập cư. Nếu đổi lại gia đình David không phải người Hàn Quốc mà là người da đen, da trắng, da đỏ gì đó, phần còn lại của câu chuyện cũng không có gì quá khác. Một gia đình không thể – hay không cam lòng – trụ lại ở thành phố, sống qua ngày làm những việc nhàm chán như xác định giới tính gà (giờ mới biết đó là một nghề hẳn hòi :O), quyết định đi tìm kiếm tương lai ở một vùng quê có vẻ dễ kiếm sống hơn. Là ước vọng của cha, của “người đàn ông trong nhà”, muốn chứng tỏ bản thân cho con cái thấy mình có thể tự tạo ra thành công của riêng mình chứ không chỉ giỏi xác định giới tính gà. Là nỗi niềm đau đáu “làm gì cũng được, miễn gia đình có nhau” của mẹ. Là cô bé Anne, làm chị nên biết để ý chăm sóc em và quan tâm hỏi han mẹ khi bà ngoại bệnh. Là cậu bé David, hiếu động nhưng vẫn biết nghe lời, biết sợ không dám chạy nhảy quá đà vì cha mẹ dặn rằng em bị bệnh tim. Là người bà, dù không phải “là bà bình thường” vì không biết nấu ăn mà chỉ giỏi đánh bài, làm 10 việc hỏng 5 nhưng đôi khi vẫn là cầu nối giữa con và cháu. Và những người bản xứ, hiếu kỳ có, quái lạ có, nhưng đa phần đều có thiện chí muốn giúp đỡ gia đình chân ướt chân ráo mới chuyển đến vùng quê hẻo lánh của họ. Ở họ, ta nhìn thấy những người bình thường, họ không là những hình tượng “phá cách”, nhưng họ cũng không hề rập khuôn, không đại diện cho bất kỳ tuýp nhân vật nào mà khán giả đã xác định luôn trong đầu về “những người nhập cư” hay “những người da trắng”.

(Nói nhỏ là hồi còn đi thực tập, mình từng ở vùng hẻo lánh ở bang New York hơn một tháng – không phải New York City nha các bạn, ngoài New York City ra thì các vùng còn lại của bang New York khá là vùng sâu vùng xa đó. Hẻo lánh tới nỗi khu mình ở nhiều người Amish, họ từ chối dùng những phát minh thời hiện đại nên chạy xe ngựa chứ không chạy xe hơi nha, ta nói chứ hồi lái xe hơi cạnh xe ngựa của họ phải tự nhéo mình vì tưởng mình đang nằm mơ :)))) Ở đó mình là người châu Á duy nhất, mỗi ngày phải lái xe 20 phút đi mua cơm ở một tiệm cơm người Hoa cách đó mấy mươi km, những người vùng đó rất ít tiếp xúc với người không-phải-da-trắng như mình. Có thể họ dùng từ ngữ không được chuẩn xác – có một bạn gái (người địa phương) trong khoa của mình gọi anh da đen kia là “a colored guy”, thế là bạn bị thầy của mình chửi té tát vì thời nay dùng từ “colored” bị coi là kỳ thị :)))) Nhưng mình thấy có sao đâu, bạn gái đó rất dễ thương, rất tốt với mình, chỉ là bạn ấy không biết nên không đáng trách. Thế nên khi xem phim mình cũng không ngạc nhiên lắm, và phải công nhận thời gian mình ở vùng sâu vùng xa ở Mỹ chưa bao giờ bị kỳ thị hay coi thường.)

Phim quay dễ chịu, nhịp độ vừa phải (không hề chậm :3), dù không có cảnh nào mình thấy là xuất sắc và nhớ mãi, nhưng không có gì khiến mình phàn nàn. Có thể với nhiều người, câu chuyện quá nhàm chán (dù nó vẫn có bi kịch chút chút) và không mang đủ tính xã hội (không lên án, không ca ngợi, không đảng viên cũng không phản động :3), nhưng đó không phải là mục đích của đạo diễn. Dĩ nhiên không phải mọi người nhập cư đều có những trải nghiệm như gia đình David, gặp được những người bản xứ đầy thiện chí (đừng nói di cư sang một quốc gia khác, ở Việt Nam người thành phố vẫn kỳ thị người miền quê, người miền này vẫn kỳ thị người miền khác đó thôi :D). Và rất nhiều khả năng chính đạo diễn Lee đã từng trải qua những khó khăn như nhiều người nhập cư khác (kỳ thị chủng tộc chẳng hạn), nhưng đó không phải là phần câu chuyện mà anh muốn kể.

Mục đích của đạo diễn là kể câu chuyện của anh, của gia đình anh chứ không phải của tầng lớp xã hội nào hay những người nào khác. Và mình trân trọng điều đó 😀

Ai ở Mỹ xin hãy bỏ ra chút tiền mua vé xem phim online ở A24. Phim cũng đang chiếu ở VN đó (nhờ các bạn trên FB còm nên mình mới biết 😀 😀 😀 ) Nếu không ở Mỹ/VN, hoặc đã qua thời gian A24 chiếu phim online/rạp chiếu phim ở VN, có thể xem online ở đây (nếu chỗ này die mà không tìm được chỗ khác thì liên lạc mình, mình tìm phụ cho 😀

Đường chạy vòng quanh

Tựa bài là lấy từ Một cõi đi về của anh ấy nha. 😀

Jung-hee, nhà cậu ở đâu đấy?
– Bí mật!

Nhà cô ấy ở đâu? Ở đây thì sao, ở chỗ khác thì sao? Rốt cuộc cũng chỉ có căn gác nhỏ, cô say ngủ suốt hết cả ban ngày khi người người rộn rã bắt đầu một ngày mới. Rồi đến chiều tối khi ngoài kia tan sở, cô mới thức dậy dọn dẹp chuẩn bị cho một buổi tối cười cười nói nói (mà trong lòng nhói nhói), say xỉn hết biết (chắc để bớt nghĩ đến chuyện đốt chùa người yêu cũ) rồi lại bước ra khỏi quán để quay “về nhà”.

Chưa gặp phim nào khác có chi tiết kiểu tương tự, nhưng khi xem cảnh này, mình đã phải lòng phim và phải lòng câu chuyện của Jung-hee cái rụp. Một nhân vật phụ, nhưng câu chuyện của cô là ví dụ điển hình cho điều đáng quý nhất của My Ahjussi – những câu chuyện về cuộc sống chân thực, không màu mè cũng không cường điệu. Những ngưỡng khổ đau ai cũng phải trải qua, quá khứ ai cũng phải đối diện. Cuộc đời ít khi được như ý, nhưng rồi thì sao?

Người phụ nữ xinh đẹp đeo túi hàng hiệu mang hộp quẹt lên chùa của anh người thương năm xưa dọa đốt chùa, rồi rốt cuộc cũng đâu thể thuyết phục anh ta quay về với cuộc sống trần gian? Nhưng lòng cô, có lẽ đã nhẹ đi được vài gánh.

Và còn hai nhân vật chính? “Tôi muốn mối quan hệ của chúng ta sau này… khi không còn gặp nhau nữa, tôi mong rằng lúc mẹ tôi mất, cô sẽ đến dự đám tang. Khi bà cô mất, tôi cũng sẽ đến dự đám tang.”

Hai người xa lạ đến với nhau trong lúc cùng quẫn, dựa vào nhau để tiếp tục sống. Thứ tình cảm mơ hồ không cần định nghĩa đặt tên, cũng đẹp nhất khi mơ mơ hồ hồ. Cô gái nhỏ ngưỡng vọng hướng về người đàn ông trưởng thành chín chắn, đau khổ dồn nén hết vào lòng để lo cho gia đình, cho công việc. Người đàn ông đó chẳng thể tâm sự cùng ai, cảm thấy chỉ có cô gái xa lạ có thể cùng mình trải lòng. Chút quyến luyến, rung động, tôn trọng lẫn nhau, tình cảm nào đâu có lỗi gì?

(Tình cảm không có lỗi nhưng hành động thì có, nên chúng ta hãy cố gắng phân biệt hai khái niệm này đừng lập lờ mập mờ nhầm lẫn nhá!)

Dù cho đôi lúc có hơi kịch tính cùng những màn đấu đá xiên xẹo vẹo lưng đến khó tin trong công ty (thôi bỏ qua đi), phim vẫn đọng lại những kỷ niệm thật đẹp khi gia đình Park Dong-hoon quây quần bên nhau, đánh nhau rồi ủi an nhau, khi những người đang xuống dốc – ở một xã hội luôn đòi hỏi người ta phải đi lên – tìm được những niềm vui nhỏ bé ở quán bar Jung-hee, khu họp mặt giải trí kiêm luôn phòng cố vấn tình cảm, giải quyết hiềm khích, một nơi hiếm hoi có những người hàng xóm – ở thế kỷ 21 – vẫn còn muốn tụ tập với nhau.

(Là nơi những người cô đơn đứng cạnh nhau không cần nói lời nào, ở cùng nhau vài dăm phút rồi đường ai nấy đi. Giống như ngày xưa Jaewon đã ngồi cạnh mình ở Bologna đêm cuối cùng cả hai còn ở đó, ngồi cạnh mình và không nói gì cả, mình cũng đã cảm thấy không-còn-cô-đơn :D)

Và dù khúc giữa nhiều lúc hơi cao trào, hơi đày đọa nhân vật quá tay, thì kết thúc của phim lại quá hay quá hợp tình hợp lý quá đáng vỗ tay bis bis. Mọi chuyện kết thúc như những câu chuyện bình thường của gia đình ta, hàng xóm ta, của hot girl nào đó bỗng-dưng-rớt-bịch vào đời ta (rồi chạy ra ngay tắp lự). Ngay cả ông anh suốt phim khốn khổ vô tích sự cũng có cái kết thúc rạng ngời – khi ổng cuối cùng cũng làm được một việc thiện vô cùng ý nghĩa trong 50 năm cuộc đời. Và đống tiền ổng giấu dưới chiếu (mà ai cũng biết nhưng vờ làm ngơ) cuối cùng cũng làm mình phải vừa cười vừa sụt sùi rớt nước mũi, tự hỏi sao anh/chị nào viết kịch bản làm một cú ngoạn mục hay dễ sợ vậy 😀

Dù không thể cùng nhau tiếp tục đi trọn cuộc đời, con đường ta đã cùng bước đi năm nao cũng sẽ để lại những dấu chân song hành đó. Nhìn lại con đường cùng nhau đi qua và mỉm cười (và có tài liệu để viết kịch bản phim) có lẽ đã là hạnh phúc rồi.

Phim mình xem trên Netflix 😀

Bốn mùa thay lá

Bốn mùa ngóng trông,
Mẹ vẫn chưa về.

Ngày tôi còn bé, bố mẹ có những khi đi vắng, dặn rằng giờ X giờ Y sẽ về. Bảo là “đi công chuyện” nhưng thật ra đi đâu vui chơi ai biết được (sau này mới thú tội là có khi “công chuyện” = đi uống cafe). Bảo mấy giờ là trước đó cả tiếng tôi đã bắt đầu ngóng trông từng giây từng phút, bố mẹ về không đúng giờ hẹn thì lo lắng không biết có chuyện gì không. Trẻ con mà, dù ở với ai vui vẻ đến đâu vẫn mong được ở bên bố mẹ, như con ki mong chủ.

Thế mà Do-seong chờ bằng ấy năm, đo chiều cao của mình trên thân cây từ xuân sang đông, từ Tết đến tháng Chạp, mẹ em vẫn chưa về.

Đọc tiếp “Bốn mùa thay lá”

Hai mình cũng vui

Buổi sáng thảnh thơi.

Ngủ dậy sớm mà chẳng có việc gì phải làm cấp bách, ngày tưởng chừng như còn rất dài, mặt trời mãi vẫn chưa đến hỏi thăm nên trời vẫn còn se lạnh (thật ra là lạnh kha khá đó, không phải se đâu, nhưng viết “se lạnh” sẽ vần vèo hơn). Đi đọc blog về Hạo Nhiên chán rồi lấy wanikani ra học vài chữ tiếng Nhật, nhưng khi học (hay làm việc gì đó có mùi nghiêm túc) thì tự nhiên sẽ muốn bỏ đi làm việc khác bớt nghiêm túc hơn. Lấy tai nghe, mở bài Canh cánh trong lòng, nghĩ đến Daisuke và Hanako 😀 (liên quan ghê).

Đã là phim Nhật, thường hay có mấy câu triết lý nhảm mà vẫn làm mình rung động. Hanako vất hoa đi vì tưởng hoa đã tàn lụi, bố Daisuke sau vài ngày thấy hoa thật ra vẫn còn sống nên đem trả lại cho Hanako, “Đã là sinh vật, nhiều khi lại mạnh mẽ đến không ngờ”.

Kazoku no katachi – hay Hình dáng gia đình – là câu chuyện về hai kẻ khó ở từ trong ra ngoài, từ nhà đến công sở, đã U40 vẫn thích đời độc thân không ai quản và không phải quản ai. Daisuke thích soi gương và Hanako khoái càm ràm là hai anh chị FA gọi-là-hàng-xóm-cũng-được. Anh ở tầng 4, chị ở tầng 5 trong một khu condo sang chảnh. FA do hoàn cảnh hay do lựa chọn thì không biết, chỉ biết hai anh chị rất hạnh phúc với căn hộ nho nhỏ mua một mình ở một mình không cho ai khác vào xâm phạm. Một ngày đẹp trời bố của anh và mẹ của chị vô cmn duyên chạy tới xin ở chung. Thế là những ngày tháng rảnh rỗi thong dong lên mạng chỉ trích các thương mại của chị và đi gym-uống bia-xay sinh tố-muối rau củ của anh kết thúc.

Đọc tiếp “Hai mình cũng vui”

Rồi cũng qua đi

Thuở nhỏ (thời U30 :D), xem Aruitemo, Aruitemo thấy cũng hay. Dù sao vẫn không thể so được với Wandafuru Raifu, với Maboroshi no hikari. Nói thích, thì lại thích Hana yori mo naho, Kiseki hơn. Gần đây xem Umi yori mo Mada Fukaku (After the storm), tự nhủ cũng thích hơn Aruitemo, Aruitemo.

Mua bản Criterion của Aruitemo từ lâu lắm rồi, chắc là khi ấn bản này mới ra lò. Nhiều năm sau, hôm kia hôm kìa, mới đem đĩa ra xem. Buổi tối ngồi xem trong thinh lặng, sững sờ tại sao phim hay quá mà mãi đến hôm nay mới nhận ra. Dù đã hăm dọa bác lâu đến thế, mỗi lần xem lại đều có những cảm xúc khác. (Cũng may thời U30 không viết bài bảo Aruitemo cũng thường thôi, để bây giờ phải đi xóa thủ tiêu chứng cứ :v)

Đọc tiếp “Rồi cũng qua đi”